Energietransitiecorridors: Pijpleidingen, Stroomkabels, Waterstof en Koolstof

De energietransitie is tevens een bouwproject

De overstap naar koolstofarme energie verandert wat er over de grenzen stroomt en hoe dat gebeurt. Olie en gas verplaatsen zich nog steeds via pijpleidingen en tankers, maar elektriciteit, waterstof en afgevangen kooldioxide hebben hun eigen infrastructuur nodig: zeekabels, nieuwe pijpleidingen, havens en opslaglocaties. Elk van deze 'corridors' kost miljarden, vergt jaren aan vergunningverlening en is afhankelijk van regels die door verschillende overheden worden vastgesteld. Deze gids behandelt de belangrijkste typen, inclusief voorbeelden, en de vraagstukken die bepalen of een corridor er daadwerkelijk komt.

Vier soorten energiecorridors

Olie en gas zijn niet verdwenen, maar contracten verschuiven

De Verenigde Staten werden in 2023 ’s werelds grootste exporteur van vloeibaar aardgas (LNG), waardoor de gasstromen meer richting Europa versoven nadat de Russische pijpleidingleveringen wegvielen. Tegelijkertijd laat de ervaring met de Keystone XL in Noord-Amerika – in 2021 geannuleerd na jarenlange juridische en politieke strijd – en de Trans Mountain Expansion – in 2024 voltooid na flinke kostenstijgingen – zien hoe lang en onzeker grootschalige pijpleidingprojecten kunnen zijn. Beleggers in dit segment richten zich op langetermijncontracten, gereguleerde rendementen en gevoeligheid voor beleidswijzigingen.

Elektriciteitsnetten vormen de stille bottelnek

Duurzame energie wordt vaak opgewekt ver van de plek waar het wordt verbruikt, en nieuwe wind- en zonne-energieprojecten wachten regelmatig jaren op een netaansluiting. Grensoverschrijdende interconnectors helpen om vraag en aanbod in evenwicht te brengen: de waterkrachtreservoirs van Noorwegen kunnen bijvoorbeeld stroom leveren aan buurlanden wanneer de windproductie terugvalt. Interconnectors worden doorgaans gefinancierd via gereguleerde rendementen of langetermijncapaciteitsvergoedingen, wat ze voorspelbaarder maakt dan marktgerichte projecten, maar wel afhankelijk van toezichthouders in meerdere landen.

Waterstof: veelbelovend, maar nog op zoek naar vraag

Groene waterstof, geproduceerd door water te splitsen met behulp van duurzame elektriciteit, kan de staal-, kunstmest- en scheepvaartsector koolstofvrij maken. De belangrijkste obstakels zijn de kosten en het ontbreken van vaste afnemers, waardoor pijpleidingen en havens lastig te financieren zijn. De EU heeft mechanismen zoals de Europese Waterstoffabank in het leven geroepen om vroege projecten te ondersteunen, maar veel aangekondigde projecten zijn vertraagd of geannuleerd. Beleggers moeten een onderscheid maken tussen aangekondigde capaciteit en projecten met daadwerkelijk getekende afnamecontracten en financiering.

Koolstofcorridors en de handelswetgeving die volgt

Het transporteren van afgevangen CO2 vereist pijpleidingen of schepen naar opslaglocaties, en een regelgevend kader dat vastlegt wie er decennialang verantwoordelijk is voor het gas. Daarnaast brengt het Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) van de Europese Unie veranderingen teweeg in de wereldhandel. Dit mechanisme ging in oktober 2023 van start met een rapportagefase en brengt importeurs vanaf 2026 kosten in rekening voor de ingebedde emissies van producten zoals staal, aluminium, cement, kunstmest, elektriciteit en waterstof. Exporteurs naar de EU, van Turkije tot India en Afrika, moeten nu de koolstofinhoud van hun goederen meten en rapporteren, waarbij koolstofarme producenten een prijsvoordeel kunnen behalen.

Hoe corridors worden gefinancierd

• Gereguleerde activabasis (RAB). Beheerders van netwerken en pijpleidingen ontvangen een goedgekeurd rendement van toezichthouders.
• Langetermijncontracten. Kopers verplichten zich om voor een periode van 10 tot 20 jaar energie of capaciteit af te nemen, waardoor financiers de bouw kunnen bekostigen.
• Multilaterale ontwikkelingsbanken en exportkredietagentschappen. Zij verstrekken leningen of garanties voor projecten, met name in opkomende markten.
• Green bonds en duurzaamheidsgerelateerde obligaties. De opbrengst wordt geoormerkt voor in aanmerking komende infrastructuur.
• Overheidssteun. Subsidies, belastingvoordelen en garanties kunnen doorslaggevend zijn voor de levensvatbaarheid van een project.

Vragen om te stellen bij elke energiecorridor

1. Wie heeft zich verplicht om de capaciteit te kopen of te gebruiken, en voor hoe lang?
2. Welke overheden moeten goedkeuring verlenen, en wat gebeurt er als een van hen het beleid wijzigt?
3. Wat zijn de bouwrisico's: kosten, vertraging, beschikbaarheid van materieel?
4. Hoe wordt de prijs vastgesteld: door toezichthouders, contracten of de markt?
5. Wat zijn de klimaat- en fysieke risico's voor de route zelf?
6. Wie draagt het verlies als de vraag naar het product lager uitvalt dan verwacht?

Voor een breder overzicht van routes en knelpunten verwijzen we naar onze gids over mondiale handelscorridors, en voor de grondstoffen achter de transitie naar kritieke grondstoffen en chip-toeleveringsketens.

Veelgestelde vragen

Waarom zijn interconnectors zo waardevol?

Hierdoor kunnen landen hun aanbod delen: een land met een overschot aan duurzame stroom kan dit verkopen aan een buurland met een tekort, wat de kosten en de behoefte aan back-upplanten verlaagt.

Is groene waterstof al concurrerend?

Nog niet op grote schaal. Zonder subsidies of CO2-prijzen is het doorgaans duurder dan fossiele waterstof, en daarom leunen projecten doorgaans op overheidssteun en contracten met industriële afnemers.

Wat betekent CBAM voor bedrijven van buiten de EU?

Bedrijven die producten onder deze regeling naar de EU exporteren, moeten de emissies in die goederen rapporteren en vanaf 2026 betalen importeurs hiervoor. Dit stimuleert schonere productie en kan de handel verleggen naar koolstofarme leveranciers.

Zijn deze projecten veilige beleggingen?

Ze gaan gepaard met specifieke risico's: vergunningen, bouw, beleidswijzigingen en vraaguitval. Gereguleerde en gecontracteerde projecten zijn doorgaans veiliger dan projecten die afhankelijk zijn van toekomstige marktprijzen.

Bronnen en verdere lezing

• Internationaal Energieagentschap (IEA), World Energy Investment en World Energy Outlook, te vinden op iea.org.
• Europese Commissie, Carbon Border Adjustment Mechanism, te vinden op taxation-customs.ec.europa.eu.
• Canada Energy Regulator, informatie over de Trans Mountain Expansion, te vinden op cer-rec.gc.ca.
• Northern Lights, projectinformatie, te vinden op norlights.com.
• Gas Infrastructure Europe en ENTSO-E, Europese netwerkplanning voor gas en elektriciteit, te vinden op entsoe.eu.

Projectstatussen, regels en kosten veranderen regelmatig; controleer deze aan de hand van bovenstaande bronnen. Dit artikel is algemene informatie en geen beleggingsadvies.